সুধাকণ্ঠৰ স্মৃতি মুদ্ৰা
লিখিছে হিমাংশু ৰণ্জন ভূঞাই
অসম আৰু অসমীয়াৰ প্ৰাণৰ আপোন, সুধাকণ্ঠ ডঃ ভূপেন হাজৰিকাৰ জন্ম শতবৰ্ষৰ স্মৃতিত ভাৰত চৰকাৰে এক বিশেষ স্মৃতি মুদ্ৰা প্ৰকাশৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিছে। এই সিদ্ধান্ত অসমৰ জনগণৰ বাবে এক অপৰিসীম গৌৰৱৰ বিষয় হৈ পৰিছে, কিয়নো ই কেৱল ডঃ হাজৰিকাৰ অসাধাৰণ সাংস্কৃতিক অৱদানৰ জাতীয় স্বীকৃতিৰ প্ৰতীকেই নহয়, অসমৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বিশ্বজনীন পৰিচয়কো ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত উজ্জ্বল কৰি তুলিছে।
আমাৰ ভূপেনদা
ভাৰত চৰকাৰৰ বিত্ত মন্ত্ৰণালয়ৰ তৰফৰ পৰা ২০২৫ চনৰ ২৭ আগষ্টত ডঃ ভূপেন হাজৰিকাৰ জন্ম শতবৰ্ষৰ স্মৃতিত এশ টকাৰ মূল্যৰ এটি স্মৃতি মুদ্ৰা জাৰি কৰাৰ বাবে গেজেট অধিসূচনা প্ৰকাশ কৰা হৈছে। এই মুদ্ৰাৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ জৰিয়তে তেওঁৰ অৱদানৰ গুৰুত্ব আৰু তেওঁৰ সৃষ্টিৰ স্থায়ী প্ৰভাৱক প্ৰতিফলিত কৰাৰ লগতে অসমৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ প্ৰতি ভাৰত চৰকাৰৰ গভীৰ সন্মানৰ প্ৰকাশ। ডঃ হাজৰিকাৰ গীতসমূহে অসমীয়া জনজীৱনৰ বিভিন্ন দিশ, যেনে সামাজিক অসমতা, প্ৰকৃতিৰ সৌন্দৰ্য, আৰু মানৱতাৰ বাৰ্তাৰ প্ৰতিফলন ঘটাইছিল। তেওঁৰ সৃষ্টিসমূহ কেৱল গীত বা সুৰৰ মধ্যে সীমাবদ্ধ নাছিল, বৰঞ্চ সমাজৰ প্ৰতি তেওঁৰ গভীৰ চিন্তা-চৰ্চাৰ প্ৰকাশ আছিল। এই মুদ্ৰাৰ জৰিয়তে তেওঁৰ এই অৱদানসমূহ জাতীয় পৰ্যায়ত পুনৰ স্মৰণ কৰা হৈছে, আৰু অসমৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয়ক বিশ্বৰ সন্মুখত উপস্থাপনৰ এক নতুন সুযোগ সৃষ্টি হৈছে। এই সিদ্ধান্তই এই কথাও প্ৰতিফলিত কৰে যে ভাৰত চৰকাৰে অঞ্চলীয় সংস্কৃতিৰ প্ৰতি সন্মান জনোৱাৰ ক্ষেত্ৰত সচেতন পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে। এই পদক্ষেপে অসমীয়া জনগণৰ মাজত গৌৰৱ আৰু আত্মপৰিচয়ৰ চেতনা জাগ্ৰত কৰিছে, যিয়ে তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ গুৰুত্বক জাতীয় পৰ্যায়ত পুনৰ স্থাপন কৰিছে। এই মুদ্ৰাৰ প্ৰকাশনাৰ জৰিয়তে অসমৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ গৌৰৱময় দিশসমূহ বিশ্বৰ দৰবাৰত পুনৰ উপস্থাপনৰ সুযোগ সৃষ্টি হৈছে, যিয়ে অসমীয়া জনগণৰ মনত এক নতুন উদ্দীপনাৰ সঞ্চাৰ কৰিব।
ডঃ ভূপেন হাজৰিকাৰ জন্ম শতবৰ্ষৰ উদযাপনৰ অংশ হিচাপে অসম চৰকাৰে বছৰজোৰা বিভিন্ন কাৰ্যসূচীৰ আয়োজন কৰিছে, আৰু এই স্মৃতি মুদ্ৰা তাৰে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। ২০২৫ চনৰ ৮ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই উদযাপনৰ কেন্দ্ৰীয় অনুষ্ঠান গুৱাহাটী, নতুন দিল্লী, অৰুণাচল প্ৰদেশ, কলকাতা আৰু মুম্বাইত অনুষ্ঠিত হ’ব। এই অনুষ্ঠানৰ অংশ হিচাপে ১৩ ছেপ্তেম্বৰ তাৰিখে প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে গুৱাহাটীৰ খানাপাৰা পশু চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ৰ খেলপথাৰত এই মুদ্ৰা মুকলি কৰিব বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। এই অনুষ্ঠানত প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে ডঃ হাজৰিকাৰ জীৱনী গ্ৰন্থৰো উন্মোচন কৰিব, যিটো বিভিন্ন ভাষাত প্ৰকাশিত হ’ব। এই স্মৃতি মুদ্ৰাৰ প্ৰণয়নৰ সিদ্ধান্তই তেওঁৰ অৱদানৰ বিশালতা আৰু বিশ্বজনীনতাক পুনৰ স্মৰণ কৰাইছে। তেওঁৰ গীতসমূহে সামাজিক সচেতনতা, মানৰতাবাদ আৰু জাতীয় ঐক্যৰ বাৰ্তা বহন কৰিছিল, যিয়ে তেওঁক এক বিশ্ব নাগৰিক হিচাপে পৰিচিত কৰিছিল। এই মুদ্ৰাৰ জৰিয়তে তেওঁৰ এই বাৰ্তাসমূহৰ স্থায়িত্ব আৰু প্ৰাসংগিকতা নতুন প্ৰজন্মৰ সন্মুখত উপস্থাপন কৰা হৈছে। অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰীৰ নেতৃত্বত গঠিত ৫০ জনীয়া কমিটিয়ে এই উদযাপনৰ পৰিকল্পনা আৰু ৰূপায়ণৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰিছে, যাৰ ফলত এই মুদ্ৰাৰ প্ৰণয়নৰ তাৎপৰ্য আৰু অধিক গভীৰ হৈ পৰিছে। এই কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে ডঃ হাজৰিকাৰ সৃষ্টিৰ বিশালতা আৰু তেওঁৰ অৱদানৰ স্থায়িত্বক জাতীয় আৰু আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত পুনৰ উজ্জ্বল কৰাৰ এক প্ৰয়াস কৰা হৈছে। এই উদযাপনৰ জৰিয়তে তেওঁৰ জীৱনৰ বিভিন্ন দিশ, তেওঁৰ সৃষ্টিৰ বৈচিত্ৰ্য আৰু তেওঁৰ সামাজিক দায়বদ্ধতাৰ প্ৰতি গুৰুত্ব দিয়া হৈছে, যিয়ে তেওঁৰ সৃষ্টিৰ প্ৰভাৱক নতুন প্ৰজন্মৰ মাজতো জীৱন্ত কৰি ৰাখিব।
এই মুদ্ৰাৰ প্ৰণয়নৰ জৰিয়তে তেওঁৰ এই বহুমুখী প্ৰতিভা আৰু সমাজৰ প্ৰতি তেওঁৰ দায়বদ্ধতাক জাতীয় পৰ্যায়ত স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা হৈছে। তেওঁৰ গীতসমূহে কেৱল অসমীয়া ভাষাতে নহয়, অন্যান্য ভাষাতো জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল, যাৰ ফলত তেওঁ ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক ঐক্যৰ এক প্ৰতীক হৈ পৰিছিল। এই মুদ্ৰাৰ জৰিয়তে তেওঁৰ এই বিশ্বজনীনতাক পুনৰ স্মৰণ কৰা হৈছে। তেওঁৰ গীতৰ মাজত থকা সামাজিক সচেতনতা আৰু মানৰতাবাদী বাৰ্তা আজিৰ প্ৰজন্মৰ বাবেও প্ৰেৰণাদায়ক। এই মুদ্ৰাৰ প্ৰণয়নৰ সিদ্ধান্তই এই কথাও প্ৰতিফলিত কৰে যে তেওঁৰ সৃষ্টিৰ প্ৰভাৱ সময়ৰ সৈতে কমি যোৱা নাই, বৰঞ্চ তাৰ প্ৰাসংগিকতা আৰু অধিক বৃদ্ধি পাইছে। এই মুদ্ৰাৰ জৰিয়তে তেওঁৰ সৃষ্টিৰ স্থায়িত্ব আৰু প্ৰাসংগিকতা নতুন প্ৰজন্মৰ সন্মুখত উপস্থাপন কৰা হৈছে, যিয়ে তেওঁৰ অৱদানৰ বিশালতাক পুনৰ জীৱন্ত কৰি ৰাখিব। তেওঁৰ গীতৰ মাধ্যমেৰে তেওঁ সমাজৰ বিভিন্ন স্তৰৰ মানুহৰ মনত স্থান লাভ কৰিছিল, আৰু এই মুদ্ৰাৰ জৰিয়তে তেওঁৰ সেই অৱদানৰ স্বীকৃতি নতুন প্ৰজন্মৰ সন্মুখত পুনৰ উপস্থাপন কৰা হৈছে।
আচলতে স্মৃতি মুদ্ৰাৰ ধাৰণাটো ভাৰতৰ বাবে নতুন নহয়। প্ৰাচীন কালৰ পৰাই মুদ্ৰা কেৱল বাণিজ্যৰ উদ্দেশ্যত ব্যৱহাৰ কৰাৰ লগতে ৰাজনৈতিক, সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় পৰিঘটনাৰ স্মাৰক হিচাপেও ব্যৱহৃত হৈ আহিছে। প্ৰাচীন ভাৰতৰ মৌৰ্য, গুপ্ত আৰু কুষাণ ৰাজবংশৰ মুদ্ৰাবোৰত ৰজাৰ প্ৰতিকৃতি, ধৰ্মীয় প্ৰতীক বা সামাজিক বাৰ্তা খোদিত কৰা হৈছিল, যিয়ে তেতিয়াৰ সমাজৰ পৰিৱেশৰ প্ৰতিফলন ঘটাইছিল। আধুনিক ভাৰততো এই পৰম্পৰা অব্যাহত আছে। ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ তত্ত্বাৱধানত স্মৃতি মুদ্ৰা প্ৰকাশ কৰা হয়, যিবোৰে জাতিৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু মহান ব্যক্তিত্বৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰে। ডঃ ভূপেন হাজৰিকাৰ স্মৃতি মুদ্ৰাটোৱে এই উদ্দেশ্যক আৰু অধিক গভীৰ কৰিছে বুলি ক’ব পাৰি।
স্মৃতি মুদ্ৰাৰ নিৰ্মাণ প্ৰক্ৰিয়া অত্যন্ত যত্নৰে সম্পন্ন কৰা হয়। ভাৰত চৰকাৰৰ বিত্ত মন্ত্ৰণালয়ৰ তত্ত্বাৱধানত Security Printing and Minting Corporation of India Limited (SPMCIL)-ৰ দ্বাৰা এই মুদ্ৰাবোৰ উৎপাদন কৰা হয়। মুম্বাই, কলকাতা, হায়দৰাবাদ আৰু নয়দাৰ মিন্টত এই মুদ্ৰাবোৰৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। এই মুদ্ৰাবোৰৰ ডিজাইন প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়ত ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্যৰ প্ৰতি বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। সাধাৰণতে এই মুদ্ৰাৰ এফালে অশোক সিংহৰ প্ৰতীক খোদিত থাকে, যিটো ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক হিচাপে পৰিচিত। আনফালে সেই বিশেষ ব্যক্তিত্ব বা পৰিঘটনাৰ সৈতে জড়িত প্ৰতিকৃতি বা প্ৰতীকী চিত্ৰ অংকিত হয়। ডঃ ভূপেন হাজৰিকাৰ স্মৃতি মুদ্ৰাটোৰ ডিজাইনৰ বিষয়ে এতিয়াও সম্পূৰ্ণ তথ্য প্ৰকাশিত হোৱা নাই, তথাপিও ধাৰণা কৰা হয় যে এই মুদ্ৰাত তেওঁৰ প্ৰতিকৃতি বা তেওঁৰ সংগীতৰ সৈতে জড়িত কোনো প্ৰতীকী চিত্ৰ থাকিব। এই মুদ্ৰাটোৱে তেওঁৰ জীৱন আৰু কৰ্মৰাজিৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাৰ এক স্থায়ী প্ৰতীক হিচাপে কাম কৰিব। মুদ্ৰাৰ নিৰ্মাণত ব্যৱহৃত ধাতুৰ বিষয়ে ক’বলৈ গ’লে, সাধাৰণতে নিম্ন মূল্যৰ মুদ্ৰাবোৰ ষ্টেইনলেছ ষ্টীল বা নিকেল-পিতলৰ মিশ্ৰণেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়, আনহাতে উচ্চ মূল্যৰ মুদ্ৰাবোৰত ৰূপৰ মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সংগ্ৰাহকৰ বাবে নিৰ্মিত মুদ্ৰাবোৰ পলিচ কৰা হয় আৰু প্ৰমাণপত্ৰৰ সৈতে বিশেষ পেকেজিঙত উপলব্ধ কৰা হয়, যাৰ ফলত ইয়াৰ সৌন্দৰ্য্য আৰু মূল্য বৃদ্ধি পায়। এই প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে মুদ্ৰাবোৰ কেৱল সাংস্কৃতিক স্মাৰক হিচাপেই নহয়, শিল্পকৰ্ম হিচাপেও পৰিগণিত হয়। এই মুদ্ৰাৰ নিৰ্মাণ প্ৰক্ৰিয়াত জড়িত শিল্পী আৰু কাৰিকৰসকলৰ দক্ষতা আৰু নিষ্ঠাই এই মুদ্ৰাক এক অনন্য স্থান প্ৰদান কৰে।
স্মৃতি মুদ্ৰাৰ সংগ্ৰহৰ প্ৰতি ভাৰতৰ সংগ্ৰাহকসকলৰ আগ্ৰহ অতি প্ৰবল। এই মুদ্ৰাবোৰ কেৱল ধাতুৰ শিল্পকৰ্ম নহয়, বৰঞ্চ ইয়াত জাতিৰ ইতিহাসৰ এক অংশ সংৰক্ষিত থাকে। সংগ্ৰাহকসকলে এই মুদ্ৰাবোৰক জাতিৰ ঐতিহ্যৰ অংশ হিচাপে যত্নেৰে সংৰক্ষণ কৰে। কিছুমান পুৰণি স্মৃতি মুদ্ৰাৰ মূল্য সময়ৰ সৈতে বৃদ্ধি পায়, আৰু এইবোৰ মুদ্ৰা আৰু পদক সংগ্ৰহকাৰীৰ মেলা বা প্ৰদৰ্শনীত বিক্ৰী কৰা হয়। ডঃ ভূপেন হাজৰিকাৰ স্মৃতি মুদ্ৰাটোৱেও সংগ্ৰাহকৰ মাজত বিশেষ আগ্ৰহৰ সৃষ্টি কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে। তেওঁৰ সংগীতৰ জৰিয়তে অসমীয়া সংস্কৃতিৰ পৰিচয় বিশ্বৰ সন্মুখত তুলি ধৰাৰ প্ৰয়াসে এই মুদ্ৰাটোক এক বিশেষ স্থান দিব। সংগ্ৰাহকৰ বাবে এই মুদ্ৰাটো কেৱল সংগ্ৰহৰ বস্তু নহয়, বৰঞ্চ তেওঁৰ সাংস্কৃতিক অৱদানৰ এক স্থায়ী স্মাৰক হিচাপে পৰিগণিত হ’ব। এই মুদ্ৰাৰ সংগ্ৰহৰ জৰিয়তে দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ সংগ্ৰাহকসকলে অসমীয়া জাতিৰ ইতিহাসৰ সৈতে নিজকে সংযোগ কৰিব পাৰিব, আৰু এই প্ৰক্ৰিয়াই জাতীয় গৌৰৱৰ ভাৱ জাগ্ৰত কৰে।
সুধাকণ্ঠৰ গীতসমূহে কেৱল অসমৰ জনগণৰ মনতেই নহয়, সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ মানুহৰ মনতো স্থান লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ সৃষ্টিসমূহৰ বিশ্বজনীনতা আৰু তেওঁৰ গীতৰ মাজত থকা মানৰতাবাদী চেতনাই তেওঁক এক বিশ্ব নাগৰিক হিচাপে পৰিচিত কৰিছিল। এই মুদ্ৰাৰ প্ৰণয়নৰ সিদ্ধান্তই তেওঁৰ এই বিশ্বজনীনতাক পুনৰ স্মৰণ কৰাইছে। তেওঁৰ গীতৰ মাজত থকা সামাজিক সচেতনতা আৰু মানৰতাবাদী বাৰ্তা আজিৰ প্ৰজন্মৰ বাবেও প্ৰাসংগিক। এই মুদ্ৰাৰ জৰিয়তে তেওঁৰ এই সৃষ্টিৰ স্থায়িত্ব আৰু প্ৰাসংগিকতা পুনৰ নতুন প্ৰজন্মৰ সন্মুখত উপস্থাপন কৰা হৈছে। এই মুদ্ৰাৰ প্ৰণয়নৰ সিদ্ধান্তই এই কথাও প্ৰতিফলিত কৰে যে ডঃ হাজৰিকাৰ সৃষ্টিৰ প্ৰভাৱ সময়ৰ সৈতে কমি যোৱা নাই, বৰঞ্চ তাৰ প্ৰাসংগিকতা আৰু অধিক বৃদ্ধি পাইছে। এই মুদ্ৰাৰ জৰিয়তে তেওঁৰ গীতৰ মাধ্যমেৰে প্ৰচাৰিত মানৰতাৰ বাৰ্তা পুনৰ জনসাধাৰণৰ মাজলৈ আহিব, আৰু অসমৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যক বিশ্বৰ সন্মুখত উপস্থাপন কৰাৰ এক অনন্য পদক্ষেপ হিচাপে পৰিগণিত হ’ব।
পৰিশেষত ক’ব পাৰি, এই স্মৃতি মুদ্ৰাৰ প্ৰণয়নৰ সিদ্ধান্তই অসমৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ প্ৰতি জাতীয় স্তৰত সন্মান প্ৰকাশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ। ডঃ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীতসমূহে অসমৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয়ক বিশ্বৰ দৰবাৰত উপস্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ সৃষ্টিসমূহে অসমৰ লোকসংস্কৃতি, জনজীৱন আৰু প্ৰকৃতিৰ সৌন্দৰ্যৰ প্ৰতিফলন ঘটাইছিল। এই মুদ্ৰাৰ প্ৰণয়নৰ জৰিয়তে অসমৰ এই সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যক জাতীয় পৰ্যায়ত পুনৰ উজ্জ্বল কৰা হৈছে। তেওঁৰ গীতৰ মাজত থকা মানৰতাবাদী চেতনা আৰু সামাজিক সচেতনতাৰ বাৰ্তাই তেওঁক এক বিশ্ব নাগৰিক হিচাপে পৰিচিত কৰিছিল। এই মুদ্ৰাৰ প্ৰণয়নৰ সিদ্ধান্তই তেওঁৰ এই বিশ্বজনীনতাক জাতীয় পৰ্যায়ত স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিছে। অসমৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ প্ৰতীক হিচাপে ডঃ হাজৰিকাৰ নাম এই মুদ্ৰাৰ জৰিয়তে অধিক স্থায়ী আৰু প্ৰতিষ্ঠিত হৈছে। এই মুদ্ৰাৰ প্ৰণয়নৰ জৰিয়তে অসমীয়া জনগণৰ গৌৰৱ আৰু আত্মপৰিচয়ৰ এক নতুন মাত্ৰা যোগ হৈছে। তেওঁৰ গীতৰ মাজত থকা সামাজিক সচেতনতা আৰু মানৰতাবাদী বাৰ্তা আজিৰ প্ৰজন্মৰ বাবেও প্ৰেৰণাদায়ক। এই মুদ্ৰাৰ প্ৰণয়নৰ সিদ্ধান্তই এই কথাও প্ৰতিফলিত কৰে যে ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতি সন্মান জনোৱাৰ ক্ষেত্ৰত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে। এই মুদ্ৰাৰ প্ৰণয়নৰ জৰিয়তে ডঃ হাজৰিকাৰ সৃষ্টিৰ স্থায়িত্ব আৰু তেওঁৰ অৱদানৰ বিশালতা পুনৰ স্মৰণ কৰা হৈছে।
