DIGITAL LITERACY: ডিজিটেল যুগত সাহিত্যৰ স্থান
ডিজিটেল যুগত সাহিত্যৰ স্থান
DD TIMESত লিখিছে বিকাশ হাজৰিকাই
বিশ্বৰ সৈতে মানৱ সভ্যতাৰ খোজ আজিৰ দিনত এক নতুন পৰ্যায়ত উপনীত হৈছে। ইণ্টাৰনেট, ছচিয়েল মিডিয়া, ই-বুক, ব্লগ, অনলাইন পঢ়া-পঢ়োৱা,এই সকলো উপাদানেৰে এক নতুন যুগৰ জন্ম হৈছে, যাক আমি “ডিজিটেল যুগ” বুলি কওঁ।
এই যুগত মানুহৰ চিন্তা, সংস্কৃতি, শিক্ষা, ক্ৰয়-বিক্ৰয়, যোগাযোগ সকলোতে যি পৰিবৰ্তন আহিছে, তাত সাহিত্যও পিছ পৰি ৰোৱা নাই। সেয়েহে আজিৰ প্ৰশ্ন ,এই ডিজিটেল যুগত সাহিত্যৰ স্থান ক’ত?
সাহিত্যৰ বিস্তাৰ আৰু ডিজিটেল মাধ্যমঃ পূৰ্বে সাহিত্য মানে আছিল কাগজৰ পৃষ্ঠাত সীমাবদ্ধ,উপন্যাস, কবিতা, প্ৰবন্ধ, নাটক আদি পঢ়া মানে আছিল এক বিশেষ বৰ্গৰ কাম। কিন্তু এতিয়া ইণ্টাৰনেটৰ সুৱাদে সাহিত্যও আধুনিকতাৰ হাতত আহি পৰিছে। ফেছবুক, ইনষ্টাগ্ৰাম, এক্স (Twitter), ৱাটচাপ, ব্লগ, ই-মেগাজিন,এইবোৰে সাহিত্যৰ নতুন দিশ খুলিছে।
এখন কবিতা পুথি পঢ়িবলৈ, উপন্যাস ডাউনল’ড কৰিবলৈ বা স্ব-লিখনি প্ৰকাশ কৰিবলৈ এতিয়া কোনো প্ৰকাশকৰ অনুমতিৰ প্ৰয়োজন নাই। সাহিত্য যেন আকাশৰ দৰে মুক্ত।
পাঠকৰ নতুন ৰূপঃ আগতে পাঠক আছিল কাগজত সীমিত। কিন্তু এতিয়া পাঠক হ’ল এক “ডিজিটেল পাঠক” যিয়ে স্মাৰ্টফোন বা লেপটপত পঢ়ে, মন্তব্য কৰে, নিজৰ অনুভৱ প্ৰকাশ কৰে। এতিয়া সাহিত্য একপাক্ষিক নহয়, বৰং দ্বিপাক্ষিক। লেখক আৰু পাঠকৰ মাজত এখন সজীৱ সংলাপ সৃষ্টি হৈছে, যি সাহিত্যক অধিক গণমুখী কৰি তুলিছে।
লেখকৰ বাবে নতুন সম্ভাৱনাঃ ডিজিটেল যুগ লেখকৰ বাবে আশীৰ্বাদস্বৰূপ। আগতে প্ৰকাশকৰ দ্বাৰা গ্ৰহণ নকৰিলে কোনো লেখা জনসাধাৰণৰ আগত নাযাব। কিন্তু এতিয়া যিকোনো লেখকে নিজৰ ব্লগ, ইউটিউব চেনেল, অনলাইন সাহিত্য-পত্ৰিকা, বা ফেছবুক পৃষ্ঠা জৰিয়তে নিজৰ সাহিত্যিক সৃষ্টিক বিশ্বৰ আগত আগবঢ়াব পাৰে। নতুন লেখকৰ বাবে ই এক মুক্ত মঞ্চ৷
ডিজিটেল সাহিত্যৰ চেলেঞ্জঃ ডিজিটেল মাধ্যমত যদিও সুযোগ বেছি, কিন্তু কিছু চেলেঞ্জো আছে। প্ৰথমে, ডিজিটেল মাধ্যমত সাহিত্যৰ স্থায়িত্ব কম , কমেণ্ট, ভিডিঅ’ৰ সাগৰত এটা লেখা অদৃশ্য হৈ যায়। লগতে, অন্যৰ লেখা চুৰি কৰাৰ সমস্যাও বৃদ্ধি পাইছে। পুনৰ, অনলাইনত সকলোৱে লিখিব পাৰে বুলি মানে সকলো লেখা সাহিত্য নহয়। ইমানেই নহয়, ডিজিটেল তৎপৰতাৰ মাজত গভীৰতাৰে পঢ়াৰ অভ্যাস হ্ৰাস পাইছে।
ডিজিটেল যুগৰ সাহিত্যৰ নতুন ধাৰাঃ এই যুগত “ডিজিটেল কবিতা”, “ই-বুক সাহিত্য”, “ইনষ্টা কবিতা”, “অডিঅ’ সাহিত্য”, “পডকাষ্ট গল্প” আদি নতুন ধাৰা জন্ম লৈছে। শব্দ, ছবি আৰু সংগীতৰ সংমিশ্ৰণে আধুনিক সাহিত্যৰ এক সজীৱ ৰূপ দিছে। মানুহে এতিয়া পঢ়ে, শুনে আৰু দেখে , তিনিও একেলগে।
শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত সাহিত্যৰ ডিজিটেল ভূমিকাঃ বিদ্যালয় আৰু মহাবিদ্যালয়ত এতিয়া সাহিত্য পঢ়াবলৈ ডিজিটেল আহিলা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অনলাইন লেকচাৰ, ই-টেক্সটবুক, সাহিত্যিকৰ আলোচনা এইবোৰে সাহিত্যক শিক্ষাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰি তুলিছে। বিশেষকৈ গ্ৰামাঞ্চলৰ শিক্ষাৰ্থীহঁতৰ বাবে এইটো এক আশীৰ্বাদ স্বৰূপ।
৷
ডিজিটেল যুগে সাহিত্যৰ ৰূপ সলাই দিছে, কিন্তু মূল সাৰ মৰ্ম,মানৱ অনুভৱ, চিন্তা, সৌন্দৰ্যবোধ এইবোৰ আগৰ দৰে অম্লান। মাধ্যম বদলাইছে, কিন্তু সাহিত্যৰ আত্মা একেই। কাগজৰ পৰা পৰ্দালৈ যাত্ৰা হৈছে, কিন্তু হৃদয়ৰ পৰা হৃদয়লৈ সংযোগ সেই একেই আছে।
গতিকে ডিজিটেল যুগত সাহিত্যৰ স্থান কেবল সুৰক্ষিত নহয়, বৰং অধিক বিস্তৃত, গণতান্ত্রিক আৰু সজীৱ হৈ উঠিছে।
ফোনঃ ৮৬৩৮২-৯৫৬৯৫
