প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীৰ শেহতীয়া চীন ভ্ৰমণ আৰু ভাৰত-চীন সম্পৰ্কৰ ভৱিষ্যৎ
লিখিছে হিমাংশু ৰণ্জন ভূঞাই
ভাৰত আৰু চীনৰ মাজৰ সম্পৰ্ক বিশ্বৰাজনীতিৰ এক সূক্ষ্ম আৰু গভীৰ প্ৰভাৱশালী বিষয় হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই দুখন দেশৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ গতিশীলতাই কেৱল দ্বিপাক্ষিক ক্ষেত্ৰতেই নহয়, এছিয়াৰ আঞ্চলিক ভাৰসাম্য আৰু সমগ্ৰ বিশ্বৰ কৌশলগত পৰিৱেশতো গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ শেহতীয়া চীন ভ্ৰমণে এই সম্পৰ্কৰ ভৱিষ্যৎ গঢ় দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত এক যুগান্তকাৰী পদক্ষেপ হিচাপে চিহ্নিত হৈছে। এই ভ্ৰমণৰ জৰিয়তে দুয়োখন দেশৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক বিশ্বাস পুনৰুদ্ধাৰ, সহযোগিতাৰ নতুন সম্ভাৱনাৰ সন্ধান আৰু শান্তিপূৰ্ণ সহাৱস্থানৰ পথ মুকলি কৰাৰ সম্ভাৱনাৰ বিষয়ে ব্যাপক আলোচনা হৈছে। দুয়োখন দেশৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্কৰ জটিলতাৰ মাজতো মোদীৰ চীন ভ্ৰমণে এক ইতিবাচক পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰিছে, যিয়ে দুয়োখন দেশৰ মাজৰ সম্পৰ্কক নতুন দিশত আগবঢ়াই নিয়াৰ সম্ভাৱনাৰ ইঙ্গিত দিয়ে।
ছাংহাই সহযোগিতা সংস্থাৰ (এছ চি অ’)ৰ শীৰ্ষ সন্মিলনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদী আগষ্টৰ ৩০ তাৰিখে চীনত উপস্থিত হৈছিল। এই ভ্ৰমণ আছিল সাত বছৰৰ মূৰত তেওঁৰ চীনলৈ প্ৰথম সফল ভ্ৰমণ। চীনৰ তিয়ানজিন নগৰত তেওঁক উষ্ম আদৰণীৰে সংবৰ্ধনা জনোৱা হৈছিল, যিয়ে দুয়োখন দেশৰ মাজৰ কূটনৈতিক সম্পৰ্কৰ গুৰুত্বক স্পষ্টভাৱে প্ৰতিফলিত কৰিছিল। এই ভ্ৰমণৰ সময়ত মোদীয়ে চীনৰ ৰাষ্ট্ৰপতি শ্বি জিনপিঙৰ সৈতে এক দ্বিপাক্ষিক বৈঠকত মিলিত হৈছিল। এই বৈঠকত সীমান্তৰ শান্তি ৰক্ষা, অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা, সন্ত্ৰাসৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ, আৰু আঞ্চলিক স্থিতিশীলতাৰ দৰে বিষয়ৰ ওপৰত গভীৰ আলোচনা হৈছিল। এই ভ্ৰমণৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল দুয়োখন দেশৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক বিশ্বাস আৰু সহযোগিতাৰ ভিত্তি শক্তিশালী কৰা। মোদীয়ে এই বৈঠকত স্পষ্টভাৱে উল্লেখ কৰিছিল যে ভাৰত আৰু চীনৰ সম্পৰ্কক তৃতীয় কোনো দেশৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা বিচাৰ কৰা উচিত নহয়, বৰং দুয়োখন দেশৰ পাৰস্পৰিক স্বাৰ্থ আৰু কৌশলগত স্বায়ত্তশাসনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তুলিব লাগে। এই কথাৰ জৰিয়তে তেওঁ ভাৰতৰ স্বাধীন বৈদেশিক নীতিৰ প্ৰতি থকা প্ৰতিশ্ৰুতি পুনৰবাৰ স্পষ্ট কৰিছিল। এই ভ্ৰমণৰ জৰিয়তে ভাৰতে চীনৰ সৈতে সম্পৰ্ক উন্নয়নৰ প্ৰতি থকা আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিছিল, যাৰ ফলত দুয়োখন দেশৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ এক নতুন অধ্যায়ৰ সূচনা হৈছে। এই বৈঠকত দুয়োখন দেশৰ নেতাসকলে পাৰস্পৰিক সংবেদনশীলতা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ ভিত্তিত সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি প্ৰকাশ কৰিছিল, যিয়ে ভৱিষ্যতৰ সহযোগিতাৰ পথ মুকলি কৰিব পাৰে। এই ভ্ৰমণে ভাৰত আৰু চীনৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ জটিলতাৰ মাজতো এক ইতিবাচক পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰিছে, যিটো এছিয়াৰ ভৱিষ্যৎৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ। এই ভ্ৰমণৰ ফলাফলৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ভাৰত আৰু চীনৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ ভৱিষ্যৎ গঢ় দিয়াৰ সম্ভাৱনাৰ বিষয়ে আশাবাদী দৃষ্টিভংগী গঢ়ি উঠিছে। তথাপিও, এই সম্পৰ্কৰ পথত থকা প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ বিষয়েও গভীৰভাৱে চিন্তা কৰাৰ প্ৰয়োজন আছে, যাতে এই সহযোগিতাৰ সম্ভাৱনা বাস্তৱত পৰিণত হ’ব পাৰে।
ভাৰত আৰু চীনৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ ইতিহাস অতি পুৰণি আৰু বৈচিত্ৰ্যময়। প্ৰাচীন কালৰ পৰা এই দুখন দেশৰ মাজত বাণিজ্য, সংস্কৃতি আৰু ধৰ্মীয় আদান-প্ৰদানৰ জৰিয়তে এক গভীৰ সম্পৰ্ক গঢ়ি উঠিছিল। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰসাৰৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱ চীনত ব্যাপকভাৱে পৰিচিত হৈছিল। প্ৰাচীন ৰেচম পথৰ জৰিয়তে এই দুখন দেশৰ মাজত বাণিজ্যৰ এক শক্তিশালী মাধ্যম গঢ়ি উঠিছিল, যিয়ে দুয়োখন দেশৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক সম্পৰ্কক শক্তিশালী কৰিছিল। কিন্তু আধুনিক কালত, বিশেষকৈ ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছৰ পৰা এই সম্পৰ্কৰ গতিপথ জটিল হৈ পৰিছিল। ১৯৫০ৰ দশকত প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰুৰ নেতৃত্বত ভাৰত আৰু চীনে পঞ্চশীল নীতিৰ জৰিয়তে শান্তিপূৰ্ণ সহাৱস্থানৰ ভিত্তি গঢ়ি তুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। এই নীতিয়ে দুয়োখন দেশৰ মাজত পাৰস্পৰিক শ্ৰদ্ধা আৰু সাৰ্বভৌমত্বৰ ভিত্তিত সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি প্ৰকাশ কৰিছিল। কিন্তু ১৯৬২ চনৰ ভাৰত-চীন যুদ্ধই এই সম্পৰ্কত এক গভীৰ আঘাত হানিছিল। এই যুদ্ধৰ পিছৰ পৰা দুয়োখন দেশৰ মাজত সীমান্ত বিবাদ, পাৰস্পৰিক অবিশ্বাস আৰু কূটনৈতিক উত্তেজনাই প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছিল। মেকমোহন ৰেখাৰ ওপৰত থকা বিতৰ্ক, অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু লাডাখৰ কিছু অঞ্চলৰ ওপৰত চীনৰ দাবীয়ে এই সম্পৰ্কৰ জটিলতা বৃদ্ধি কৰিছিল। ১৯৮৮ চনত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী ৰাজীৱ গান্ধীৰ চীন ভ্ৰমণৰ পিছৰ পৰা এই সম্পৰ্কৰ স্বাভাৱিকীকৰণৰ প্ৰচেষ্টা আৰম্ভ হৈছিল। তেতিয়াৰ পৰা দুয়োখন দেশৰ নেতাসকলে নিয়মীয়া বৈঠক আৰু আলোচনাৰ জৰিয়তে সম্পৰ্ক উন্নত কৰাৰ চেষ্টা অব্যাহত ৰাখিছে। প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীৰ শাসনকালত এই প্ৰচেষ্টাৰ গতি ত্বৰান্বিত হৈছে, যদিও সীমান্তৰ উত্তেজনাৰ সমস্যা এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে সমাধান হোৱা নাই। এই ঐতিহাসিক পটভূমিৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত মোদীৰ শেহতীয়া চীন ভ্ৰমণে এক নতুন আশাৰ সৃষ্টি কৰিছে, য’ত দুয়োখন দেশৰ মাজৰ অতীতৰ তিক্ততা পৰিহাৰ কৰি সহযোগিতাৰ নতুন পথ বিচাৰি উলিওৱাৰ সম্ভাৱনা সৃষ্টি হৈছে। এই ভ্ৰমণে এই কথা স্পষ্ট কৰিছে যে অতীতৰ শিক্ষাৰ পৰা দুয়োখন দেশে শিকি ভৱিষ্যতৰ দিশে আগবাঢ়িব পাৰে।
অৰ্থনৈতিক সহযোগিতাৰ বিষয়ত গভীৰ আলোচনা প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীৰ চীন ভ্ৰমণৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হিচাপে বিবেচিত হৈছে। ভাৰত আৰু চীন দুয়োখন দেশেই বিশ্বৰ দ্ৰুত বিকাশশীল অৰ্থনীতিৰ দেশ হিচাপে পৰিচিত। চীনৰ অৰ্থনীতি বৰ্তমান বিশ্বৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ অৰ্থনীতি, আনহাতে ভাৰত পঞ্চম স্থানত আছে। মোদীয়ে তেওঁৰ তৃতীয় কাৰ্যকালত ভাৰতক বিশ্বৰ তৃতীয় সৰ্ববৃহৎ অৰ্থনীতিত পৰিণত কৰাৰ লক্ষ্য ঘোষণা কৰিছে, আৰু এই লক্ষ্যত উপনীত হ’বলৈ চীনৰ সৈতে অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভাৰত আৰু চীনৰ মাজত বাণিজ্যৰ পৰিমাণ যথেষ্ট বৃহৎ, কিন্তু বাণিজ্যৰ ভাৰসাম্য বৰ্তমান চীনৰ পক্ষত হেলি আছে। ভাৰত চীনৰ পৰা ইলেক্ট্ৰনিক সামগ্ৰী, যন্ত্ৰপাতি আৰু ৰাসায়নিক সামগ্ৰীৰ আমদানিৰ ওপৰত বহুখিনি নিৰ্ভৰশীল, যাৰ ফলত বাণিজ্য ঘাটিৰ সমস্যাৰ সৃষ্টি হৈছে। মোদীৰ চীন ভ্ৰমণৰ সময়ত এই বাণিজ্য ঘাটি হ্ৰাস কৰাৰ বাবে কিছুমান কৌশলগত পদক্ষেপৰ বিষয়ে আলোচনা হৈছিল। ভাৰতীয় সামগ্ৰীৰ বাবে চীনৰ বজাৰত অধিক সুবিধা প্ৰদান আৰু ভাৰতত চীনা বিনিয়োগৰ সম্ভাৱনাৰ বিষয়ে গভীৰ আলোচনা হৈছিল। এই আলোচনাৰ জৰিয়তে দুয়োখন দেশৰ মাজত পাৰস্পৰিক লাভৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পাইছে। ইয়াৰ উপৰিও, প্ৰযুক্তি আৰু নৱীকৰণৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ সম্ভাৱনাৰ বিষয়েও আলোচনা হৈছিল। ভাৰতৰ “মেক ইন ইণ্ডিয়া” আৰু “ডিজিটেল ইণ্ডিয়া”ৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে চীনৰ পৰা প্ৰযুক্তিগত জ্ঞান আৰু বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰাৰ সম্ভাৱনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। এই অৰ্থনৈতিক সহযোগিতাৰ জৰিয়তে ভাৰত আৰু চীন দুয়োখন দেশৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ গতি ত্বৰান্বিত হ’ব পাৰে। তথাপিও, এই সহযোগিতাৰ পথত কিছুমান প্ৰত্যাহ্বানো আছে। চীনৰ সৈতে বাণিজ্য ঘাটিৰ সমস্যা, ভাৰতৰ সুৰক্ষাৰ বিষয়ে উদ্বেগ, আৰু চীনা বিনিয়োগৰ স্বচ্ছতাৰ বিষয়ে উদ্বেগে এই সহযোগিতাৰ পথত বাধাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। মোদীৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত এই বিষয়সমূহৰ ওপৰত পাৰস্পৰিক বুজাপৰাৰ জৰিয়তে সমাধানৰ পথ বিচাৰি উলিওৱাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল। এই আলোচনাই ভাৰত আৰু চীনৰ মাজত অৰ্থনৈতিক সহযোগিতাৰ এক নতুন পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰিছে, যিয়ে দুয়োখন দেশৰ অৰ্থনৈতিক সমৃদ্ধিৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে।
ভাৰত-চীন সম্পৰ্কৰ এক স্পৰ্শকাতৰ আৰু বহুচৰ্চিত বিষয় হৈছে সীমান্তৰ উত্তেজনা। ২০২০ চনৰ গালৱান উপত্যকাৰ সংঘৰ্ষৰ পিছৰ পৰা দুয়োখন দেশৰ মাজত সীমান্তৰ উত্তেজনা বৃদ্ধি পাইছিল। এই সংঘৰ্ষত ভাৰতীয় সৈন্যৰ মৃত্যুৰ ঘটনাই ভাৰতত চীনৰ প্ৰতি ব্যাপক ক্ষোভৰ সৃষ্টি কৰিছিল। এই ঘটনাৰ পিছৰ পৰা দুয়োখন দেশৰ মাজত সীমান্তৰ শান্তি ৰক্ষাৰ বাবে একাধিক পৰ্যায়ৰ আলোচনা হৈছে। প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীৰ শেহতীয়া চীন ভ্ৰমণৰ সময়তো এই বিষয়ে গভীৰ আলোচনা হৈছিল। দুয়োখন দেশৰ নেতাসকলে সীমান্তত শান্তি আৰু স্থিতিশীলতা ৰক্ষাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি পুনৰবাৰ স্পষ্ট কৰিছিল। নিয়ন্ত্ৰণ ৰেখাৰ ওচৰৰ অঞ্চলত সৈন্যৰ গতিবিধি নিয়ন্ত্ৰণ আৰু উত্তেজনা হ্ৰাসৰ বাবে কিছুমান ব্যৱহাৰিক পদক্ষেপৰ বিষয়ে আলোচনা হৈছিল। এই আলোচনাৰ জৰিয়তে দুয়োখন দেশৰ মাজত পাৰস্পৰিক বুজাপৰাৰ ভিত্তি শক্তিশালী কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল। কিন্তু সীমান্তৰ বিবাদ সম্পূৰ্ণৰূপে সমাধান কৰাটো এতিয়াও এক জটিল প্ৰত্যাহ্বান হৈয়ে আছে। মেকমোহন ৰেখাৰ ওপৰত থকা বিতৰ্ক আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছু অঞ্চলৰ ওপৰত চীনৰ দাবীৰ বিষয়টোৱে এই সমস্যাক অধিক জটিল কৰি তুলিছে। তথাপিও, মোদীৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত দুয়োখন দেশৰ নেতাসকলে এই বিষয়ত সংযম আৰু কূটনৈতিক পন্থাৰে আগবাঢ়ি যোৱাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি প্ৰকাশ কৰিছিল। এই প্ৰতিশ্ৰুতিয়ে ভৱিষ্যতৰ সীমান্তৰ উত্তেজনা হ্ৰাসৰ সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি কৰিছে। এই আলোচনাৰ জৰিয়তে দুয়োখন দেশৰ মাজত সীমান্তৰ শান্তি ৰক্ষাৰ বাবে এক নতুন পৰিৱেশৰ সৃষ্টি হৈছে, যিয়ে দীৰ্ঘকালীন স্থিতিশীলতাৰ পথ মুকলি কৰিব পাৰে। তথাপিও, এই সমস্যাৰ সমাধানৰ বাবে দুয়োখন দেশৰ নেতৃত্বৰ ইচ্ছাশক্তি আৰু কূটনৈতিক দক্ষতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব। সীমান্তৰ শান্তিৰ জৰিয়তে ভাৰত আৰু চীনৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ অন্যান্য দিশসমূহৰ উন্নতিৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পাব, যিয়ে দুয়োখন দেশৰ স্বাৰ্থত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে।
ভাৰত আৰু চীন দুয়োখন দেশেই এছিয়াৰ প্ৰধান শক্তি হিচাপে পৰিগণিত। এই পৰিপ্ৰেক্ষিতত, দুয়োখন দেশৰ মাজত সহযোগিতাই এছিয়াৰ স্থিতিশীলতা আৰু সমৃদ্ধিৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে। মোদীৰ চীন ভ্ৰমণৰ সময়ত সাংহাই সহযোগিতা সংস্থাৰ মঞ্চত এই বিষয়ে গভীৰ আলোচনা হৈছিল। এই সংস্থাৰ জৰিয়তে ভাৰত আৰু চীনে আঞ্চলিক সুৰক্ষা, সন্ত্ৰাসৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ আৰু অৰ্থনৈতিক সহযোগিতাৰ ক্ষেত্ৰত একেলগে কাম কৰাৰ সম্ভাৱনাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল। জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, পৰিৱেশ সুৰক্ষা আৰু নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ক্ষেত্ৰতো দুয়োখন দেশৰ মাজত সহযোগিতাৰ সম্ভাৱনাৰ বিষয়ে আলোচনা হৈছিল। এই সহযোগিতাই বৈশ্বিক পৰ্যায়ত দুয়োখন দেশৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি কৰিব পাৰে। তথাপিও, এই সহযোগিতাৰ পথত কিছুমান প্ৰত্যাহ্বানো আছে। চীনৰ বেল্ট এণ্ড ৰ’ড ইনিচিয়েটিভৰ বিষয়ে ভাৰতৰ সংৰক্ষিত মনোভাৱ আৰু চীনৰ সৈতে ভাৰতৰ কিছুমান প্ৰতিবেশী দেশৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে ভাৰতৰ উদ্বেগে এই সহযোগিতাৰ পথত বাধাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। মোদীৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত এই বিষয়সমূহৰ ওপৰত পাৰস্পৰিক বুজাপৰাৰ জৰিয়তে সমাধানৰ পথ বিচাৰি উলিওৱাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল। এই আলোচনাৰ জৰিয়তে ভাৰত আৰু চীনে আঞ্চলিক আৰু বৈশ্বিক মঞ্চত একেলগে কাম কৰাৰ সম্ভাৱনাৰ বিষয়ে এক ইতিবাচক দৃষ্টিভংগী গঢ়ি তুলিছে। এই সহযোগিতাই এছিয়াৰ ভৱিষ্যৎ গঢ় দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে, যদিও ইয়াৰ সফলতা নিৰ্ভৰ কৰিব দুয়োখন দেশৰ নেতৃত্বৰ কৌশলগত দৃষ্টিভংগী আৰু পাৰস্পৰিক বিশ্বাসৰ ওপৰত।
প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীৰ চীন ভ্ৰমণৰ আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে সন্ত্ৰাসৰ বিৰুদ্ধে যুঁজৰ ক্ষেত্ৰত দুয়োখন দেশৰ মাজত সহযোগিতা। ভাৰত দীৰ্ঘদিন ধৰি সন্ত্ৰাসৰ সমস্যাৰ সৈতে যুঁজি আহিছে, আৰু এই বিষয়ত চীনৰ সমৰ্থন লাভ কৰাটো ভাৰতৰ বৈদেশিক নীতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। মোদীৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত চীনৰ ৰাষ্ট্ৰপতি চি জিনপিঙে ভাৰতৰ সন্ত্ৰাসৰ বিৰুদ্ধে যুঁজত সমৰ্থনৰ প্ৰতিশ্ৰুতি প্ৰকাশ কৰিছিল। এই সমৰ্থনৰ জৰিয়তে দুয়োখন দেশৰ মাজত সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ এক নতুন দিশৰ সূচনা হৈছে। তথাপিও, এই বিষয়তো কিছুমান জটিলতা আছে। চীনৰ কিছুমান নীতি, যেনে পাকিস্তানৰ সৈতে তেওঁলোকৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক, ভাৰতৰ সন্ত্ৰাসৰ বিৰুদ্ধে যুঁজৰ ক্ষেত্ৰত এক প্ৰত্যাহ্বান হৈ পৰিছে। মোদীৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত এই বিষয়ত পাৰস্পৰিক সংবেদনশীলতা আৰু বিশ্বাসৰ ভিত্তিত আগবাঢ়ি যোৱাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। এই প্ৰতিশ্ৰুতিয়ে ভৱিষ্যতৰ সহযোগিতাৰ পথ মুকলি কৰিব পাৰে, যদিও বাস্তৱত ইয়াক কাৰ্যকৰী কৰাটোৱে দুয়োখন দেশৰ নেতৃত্বৰ ইচ্ছাশক্তি আৰু কূটনৈতিক দক্ষতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব। এই সহযোগিতাৰ জৰিয়তে ভাৰত আৰু চীনৰ মাজত সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী ভিত্তি গঢ়ি উঠিব পাৰে, যিয়ে আঞ্চলিক স্থিতিশীলতাৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে। তথাপিও, এই সহযোগিতাৰ সফলতা নিৰ্ভৰ কৰিব দুয়োখন দেশৰ মাজত পাৰস্পৰিক বিশ্বাস আৰু স্বচ্ছতাৰ ওপৰত। মোদীৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত এই বিষয়ত গুৰুত্ব দিয়াৰ জৰিয়তে এক ইতিবাচক পৰিৱেশৰ সৃষ্টি হৈছে, যিয়ে ভৱিষ্যতৰ সহযোগিতাৰ পথ মুকলি কৰিব পাৰে।
ভাৰত আৰু চীন দুয়োখন দেশৰ মাজত প্ৰাচীন কালৰ পৰা সাংস্কৃতিক আদান-প্ৰদানৰ এক সমৃদ্ধ ইতিহাস আছে। বৌদ্ধ ধৰ্ম, যোগ, আৰু প্ৰাচীন বাণিজ্যৰ জৰিয়তে দুয়োখন দেশৰ মাজৰ সম্পৰ্ক গভীৰ হৈছিল। মোদীৰ শাসনকালত এই সাংস্কৃতিক সম্পৰ্কক পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ প্ৰচেষ্টা লক্ষ্য কৰা গৈছে। ভাৰতৰ তীৰ্থস্থানসমূহলৈ চীনা তীৰ্থযাত্ৰীৰ সংখ্যা বৃদ্ধিৰ বাবে সুবিধা প্ৰদান আৰু দুয়োখন দেশৰ শিক্ষাৰ্থীৰ বিনিময় কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে জনসাধাৰণৰ মাজৰ সম্পৰ্ক শক্তিশালী কৰাৰ প্ৰচেষ্টা কৰা হৈছে। মোদীৰ চীন ভ্ৰমণৰ সময়তো এই বিষয়ে আলোচনা হৈছিল। দুয়োখন দেশৰ মাজত সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান, চলচ্চিত্ৰ আৰু শিল্পৰ আদান-প্ৰদানৰ জৰিয়তে পাৰস্পৰিক বুজাপৰা বৃদ্ধিৰ সম্ভাৱনাৰ বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। এই ধৰণৰ সাংস্কৃতিক সহযোগিতাই দুয়োখন দেশৰ জনসাধাৰণৰ মাজত অবিশ্বাসৰ ভাৱ হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰিব পাৰে। তথাপিও, এই সহযোগিতাৰ পথত কিছুমান প্ৰত্যাহ্বান আছে। ভাষাৰ পাৰ্থক্য আৰু ঐতিহাসিক অবিশ্বাসৰ কাৰণে জনসাধাৰণৰ মাজৰ সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাটো সহজ নহয়। মোদীৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত এই বিষয়ত গুৰুত্ব দিয়াৰ জৰিয়তে এক ইতিবাচক পৰিৱেশৰ সৃষ্টি হৈছে। এই সাংস্কৃতিক সহযোগিতাৰ জৰিয়তে দুয়োখন দেশৰ জনসাধাৰণৰ মাজত পাৰস্পৰিক বুজাপৰা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ ভাৱ বৃদ্ধি পাব, যিয়ে দীৰ্ঘকালীন সম্পৰ্কৰ ভিত্তি শক্তিশালী কৰিব পাৰে।
প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীৰ চীন ভ্ৰমণে এই কথা পুনৰবাৰ স্পষ্ট কৰিছিল যে কূটনৈতিক আলোচনাৰ জৰিয়তে জটিল সমস্যাৰ সমাধান বিচাৰি উলিওৱা সম্ভৱ। মোদীৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত দুয়োখন দেশৰ নেতাসকলে পাৰস্পৰিক বিশ্বাস আৰু সংবেদনশীলতাৰ ভিত্তিত সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি প্ৰকাশ কৰিছিল। এই প্ৰতিশ্ৰুতিয়ে ভৱিষ্যতৰ কূটনৈতিক আলোচনাৰ বাবে এক শক্তিশালী ভিত্তি প্ৰদান কৰিছে। তথাপিও, এই সম্পৰ্কৰ ভৱিষ্যৎ নিৰ্ভৰ কৰিব দুয়োখন দেশৰ নেতৃত্বৰ ইচ্ছাশক্তি আৰু কৌশলগত দৃষ্টিভংগীৰ ওপৰত। ভাৰতে আমেৰিকা, জাপান আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ দৰে দেশৰ সৈতে কৌশলগত অংশীদাৰিত্ব গঢ়ি তুলিছে, যিয়ে চীনৰ সৈতে সম্পৰ্কত ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰাত সহায় কৰিছে। এই অংশীদাৰিত্বই ভাৰতক চীনৰ সৈতে সম্পৰ্কত এক শক্তিশালী অৱস্থান প্ৰদান কৰিছে। তথাপিও, এই কৌশলগত অংশীদাৰিত্বই চীনৰ সৈতে সম্পৰ্কত অতিৰিক্ত জটিলতাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। মোদীৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত এই বিষয়ত সংযম আৰু কূটনৈতিক দক্ষতাৰে আগবাঢ়ি যোৱাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। এই প্ৰতিশ্ৰুতিয়ে ভৱিষ্যতৰ সম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত এক ইতিবাচক পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰিছে। কূটনৈতিক আলোচনাৰ জৰিয়তে দুয়োখন দেশৰ মাজত জটিল সমস্যাৰ সমাধান বিচাৰি উলিওৱাৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পাইছে। তথাপিও, এই কূটনৈতিক পন্থাৰ সফলতা নিৰ্ভৰ কৰিব দুয়োখন দেশৰ নেতৃত্বৰ পাৰস্পৰিক শ্ৰদ্ধা আৰু সহযোগিতাৰ মনোভাৱৰ ওপৰত।
প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত দুয়োখন দেশেই দ্ৰুত অগ্ৰগতি লাভ কৰিছে। চীনৰ কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা, ৫জি প্ৰযুক্তি আৰু অন্যান্য উন্নত প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত অগ্ৰগতিয়ে বিশ্বৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে। আনহাতে, ভাৰতেও তথ্য প্ৰযুক্তি আৰু সফ্টৱেৰ উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত নিজৰ স্থান সুনিশ্চিত কৰিছে। মোদীৰ চীন ভ্ৰমণৰ সময়ত প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ সম্ভাৱনাৰ লগতে নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ক্ষেত্ৰত যৌথ গৱেষণা আৰু প্ৰযুক্তিৰ আদান-প্ৰদানৰ সম্ভাৱনাৰ বিষয়ে গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। তথাপিও, এই ক্ষেত্ৰত কিছুমান প্ৰত্যাহ্বান আছে। চীনৰ প্ৰযুক্তিৰ ওপৰত ভাৰতৰ নিৰ্ভৰতা আৰু সুৰক্ষাৰ বিষয়ে উদ্বেগে এই সহযোগিতাৰ পথত বাধাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। মোদীৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত এই বিষয়ত পাৰস্পৰিক বিশ্বাস আৰু স্বচ্ছতাৰ ভিত্তিত আগবাঢ়ি যোৱাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। এই প্ৰতিশ্ৰুতিয়ে ভৱিষ্যতৰ প্ৰযুক্তিগত সহযোগিতাৰ বাবে এক শক্তিশালী ভিত্তি প্ৰদান কৰিব পাৰে। প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ জৰিয়তে ভাৰত আৰু চীনৰ মাজত অৰ্থনৈতিক আৰু কৌশলগত স্বাৰ্থৰ এক নতুন পৰিৱেশৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে। তথাপিও, এই সহযোগিতাৰ সফলতা নিৰ্ভৰ কৰিব দুয়োখন দেশৰ মাজত পাৰস্পৰিক শ্ৰদ্ধা আৰু সহযোগিতাৰ মনোভাৱৰ ওপৰত।
ইয়াৰোপৰি দুয়োখন দেশেই জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱৰ সৈতে মোকাবিলা কৰি আছে। ভাৰত আৰু চীনৰ দৰে জনবহুল দেশৰ বাবে পৰিৱেশ সুৰক্ষা আৰু স্থিতিশীল উন্নয়ন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। মোদীৰ চীন ভ্ৰমণৰ সময়ত এই বিষয়ে গভীৰ আলোচনা হৈছিল। দুয়োখন দেশৰ নেতাসকলে জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ বিৰুদ্ধে যুঁজত একেলগে কাম কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি প্ৰকাশ কৰিছিল। নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ক্ষেত্ৰত যৌথ প্ৰকল্প আৰু পৰিৱেশ-বান্ধৱ প্ৰযুক্তিৰ উন্নয়নৰ বিষয়ে আলোচনা হৈছিল। এই সহযোগিতাই দুয়োখন দেশৰ বাবে পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত এক নতুন দিশৰ সূচনা কৰিব পাৰে। তথাপিও, এই ক্ষেত্ৰত কিছুমান প্ৰত্যাহ্বান আছে। দুয়োখন দেশৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ লক্ষ্য আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ মাজত ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰাটো এক জটিল প্ৰত্যাহ্বান। মোদীৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত এই বিষয়ত পাৰস্পৰিক সহযোগিতাৰ জৰিয়তে সমাধানৰ পথ বিচাৰি উলিওৱাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল। এই সহযোগিতাৰ জৰিয়তে ভাৰত আৰু চীনৰ মাজত পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী ভিত্তি গঢ়ি উঠিব পাৰে, যিয়ে বৈশ্বিক পৰ্যায়ত দুয়োখন দেশৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি কৰিব পাৰে।
বৰ্তমানৰ বিশ্বৰাজনীতিত ভাৰত আৰু চীন দুয়োখন দেশেই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আছে। ভাৰতৰ কৌশলগত অংশীদাৰিত্ব, যেনে আমেৰিকা, জাপান আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ সৈতে গঠিত কোৱাড, আৰু চীনৰ বেল্ট এণ্ড ৰ’ড ইনিচিয়েটিভৰ দৰে পদক্ষেপে বিশ্বৰাজনীতিত দুয়োখন দেশৰ ভূমিকাক প্ৰভাৱিত কৰিছে। মোদীৰ চীন ভ্ৰমণৰ সময়ত এই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰিস্থিতিৰ প্ৰেক্ষাপটত দুয়োখন দেশৰ মাজত সহযোগিতাৰ সম্ভাৱনাৰ বিষয়ে আলোচনা হৈছে। দুয়োখন দেশৰ নেতাসকলে এই কথা স্পষ্ট কৰিছে যে ভাৰত আৰু চীনৰ মাজৰ সম্পৰ্কক তৃতীয় কোনো দেশৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা বিচাৰ কৰা উচিত নহয়। এই কথাৰ জৰিয়তে দুয়োখন দেশৰ নেতাসকলে নিজৰ কৌশলগত স্বায়ত্তশাসনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। তথাপিও, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰিস্থিতিৰ প্ৰভাৱৰ পৰা সম্পূৰ্ণৰূপে আঁতৰি থকাটো সম্ভৱ নহয়। চীনৰ সৈতে আমেৰিকাৰ সম্পৰ্কৰ উত্তেজনা আৰু ভাৰতৰ সৈতে আমেৰিকাৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ প্ৰভাৱে ভাৰত-চীন সম্পৰ্কত জটিলতাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। মোদীৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত এই বিষয়ত সংযম আৰু কূটনৈতিক দক্ষতাৰে আগবাঢ়ি যোৱাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি প্ৰকাশ কৰা হৈছে। এই প্ৰতিশ্ৰুতিয়ে ভৱিষ্যতৰ সম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত এক ইতিবাচক পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰিছে। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰিস্থিতিৰ প্ৰভাৱৰ মাজতো ভাৰত আৰু চীনৰ মাজত সহযোগিতাৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পাইছে, যিয়ে বিশ্বৰাজনীতিত দুয়োখন দেশৰ ভূমিকাক অধিক শক্তিশালী কৰিব পাৰে।
শেষত ক’ব পাৰি, নিশ্চিতভাৱে প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীৰ শেহতীয়া চীন ভ্ৰমণে ভাৰত-চীন সম্পৰ্কৰ ভৱিষ্যতৰ বাবে এক ইতিবাচক পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰিছে। এই ভ্ৰমণৰ জৰিয়তে দুয়োখন দেশৰ মাজত পাৰস্পৰিক বিশ্বাস আৰু সহযোগিতাৰ ভিত্তি শক্তিশালী কৰাৰ প্ৰচেষ্টা কৰা হৈছে। তথাপিও, এই সম্পৰ্কৰ ভৱিষ্যৎ নিৰ্ভৰ কৰিব দুয়োখন দেশৰ নেতৃত্বৰ ইচ্ছাশক্তি, কূটনৈতিক দক্ষতা আৰু পাৰস্পৰিক সংবেদনশীলতাৰ ওপৰত। সীমান্তৰ উত্তেজনা, অৰ্থনৈতিক প্ৰতিযোগিতা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰিস্থিতিৰ প্ৰভাৱৰ দৰে প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ মাজতো ভাৰত আৰু চীনৰ মাজত সহযোগিতাৰ সম্ভাৱনা যথেষ্ট। মোদীৰ ভ্ৰমণে এই সম্ভাৱনাৰ দিশত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। ভৱিষ্যতে দুয়োখন দেশৰ মাজত অধিক আলোচনা, সহযোগিতা আৰু পাৰস্পৰিক বুজাপৰাৰ জৰিয়তে এই সম্পৰ্কক নতুন উচ্চতালৈ লৈ যোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই সম্পৰ্কৰ সফলতা কেৱল ভাৰত আৰু চীনৰ বাবেই নহয়, সমগ্ৰ এছিয়া আৰু বিশ্বৰ স্থিতিশীলতা আৰু সমৃদ্ধিৰ বাবেও গুৰুত্বপূৰ্ণ। এই সম্পৰ্কৰ জৰিয়তে দুয়োখন দেশে এক শান্তিপূৰ্ণ, সুৰক্ষিত আৰু সমৃদ্ধ বিশ্ব গঢ়ি তুলিবলৈ একেলগে কাম কৰিব পাৰে।
